طرح آسمان

سخن آغازین

کمیتـه تحقیـق و توسـعه بنیـاد برکـت بـا رسـالت شناسـایی و خلـق فناوری هـای نویـن در حـوزه فقرزدایـی و محرومیـت زدایـی و بـا هـدف تسـهیل مسـیر دسـتیابی جوامـع کمتـر توسـعه یافتـه بـه رشـد پایـدار، بـه طراحـی نظام هـا، مدل هـا وروشهایـی میپـردازد کـه مجموعـه آنهـا تحـت نگاهـی یکپارچـه، محـرک و زمینه سـاز توسـعه پایـدار اسـت.مسـتند حاضـر بـا عنـوان «آیین نامـه سـرمایه گذاری مردمـی و اشـتغال نیـروی انسـانی» کـه بـه اختصـار «آسـمان» نامیـده می شـود از جملـه طراحی هایـی اسـت کـه در مقیـاس شهرسـتان بـه تنظیـم رابطـه میـان متغیرهای اصلـی اثرگـذار برامـر فقرزدایـی می پـردازد و نویـد بخـش حرکـت بـه سـمت ارتقـای سـطح معیشـت در دامنـه ای گسـترده و در شـکلی پایـدارمی باشــد.در ایـن مسـتند سـعی شـده اسـت مجموعـه ای بـا دو ویژگـی علمـی و کاربـردی تدویـن گـردد تـا بـرای تمامـی فعـالاندر حـوزه فقرزدایـی و محرومیـت زدایـی مرجعـی قابـل اسـتفاده باشـد. از ایـن روی در ابتـدا رویکردهـا و مبانـی ناظـر بـر تدوین آییننامـه و در ادامـه متـن آییننامـه بـه مثابـه نظامـی پویـا ارائـه شـده اسـت. همچنیـن بـه منظـور تسـهیل اجـرای نظـاممزبـور، مجموعـه فرم های مـورد نیـاز در بخـش پیوسـت قـرار داده شـده اسـت. از آنجـا کـه بهرهگیـری از ایـن کتاب بـه عنوان راهنمـای عمـل، یکـی از کاربردهـای اصلـی آن بـه شـمار می آیـد؛ سـعی شـده اسـت در بخـش مبانـی، ضمـن بیـان صریـح مبانـی فکـری پشـتیبان، تعاریـف و مدل هـا، اصـل اختصـار رعایـت گـردد تـا توازنی میـان بخش نظـری و عملـی، ایجاد شـود. لازم بـه ذکـر اسـت ایـن مجموعـه، حاصـل انجـام مطالعـات گسـترده نظـری و تطبیقـی، بررسـی تجربیـات بینالمللـی و ملی همچنیـن تحلیـل اجـرای مفاهیـم و روشهـای عملیاتـی شـده اسـت کـه بـه منظـور تسـهیل در بهرهگیـری، اهـم مبانی،اصـول و یافته هـا، بـه صـورت نظاممنـد و در قالـب مدلـی جامـع و قابـل اسـتقرار تدویـن شـده اسـت. در تبییـن مفهـوم «آسـمان» و گسـتره آن چنیـن میتـوان بیـان داشـت کـه از جملـه رویکردهـای فراگیـر و مؤثـر در امـرفقرزدایـی، رویکـرد معیشـت پایـدار بـه عنـوان رویکـردی برگرفتـه از تفکـر سیسـتمی اسـت. ایـن رویکـرد، بـه عوامـل مؤثـر برفقـر در هـر محیـط توجـه کـرده و پـس از سـنجش میـزان اثـر هـر یـک از عوامـل، بـر عواملـی تمرکـز مینمایـد که بیشـترین اثرگـذاری را بـر وضعیـت بوجـود آمـده، داشـته و دارنـد. بنابرایـن بـا توجـه بـه ویژگی هـای ایـن رویکـرد، دامنـه اثرگـذاری آن بـر محیـط و همچنیـن میـزان انطبـاق بکارگیـری آن بـا تحقـق اهـداف مـورد نظـر بنیـاد در زمینـه فقرزدایـی و محرومیتزدایـی، رویکـرد معیشـت پایـدار بـه عنـوان رویکـرد اصلی بـرای تدوین آییـن سـرمایه گذاری مردمـی و اشـتغال نیروی انسـانی (آسـمان انتخـاب شـده اسـت تـا در کنـار سـایر مفاهیـم و مدل هـا، مسـیری یکپارچـه بـرای اقـدام بـه منظـور فقرزدایـی و محرومیـت زدایـی در سـطحی گسـترده نظیـر یـک شهرسـتان، طـی شـود. در ایـن مسـیر، توجـه بـه توانمندسـازی جامعـه محلـی، کارآفرینـی اجتماعـی و ارتقای سـطح درآمد آنـان به عنـوان محرک رشـد، از اصـول اساسـی بـوده و سـعی بـر آن اسـت تـا ضمـن توجـه بـه تمامـی ابعـاد معیشـتی، بـا وامگیـری از رویکـرد توانمندسـازی و ابزارهـای مربـوط بـه توسـعه اقدامـات جمعـی، شـرایط اشـتغال و توسـعه کسـب وکارهـای محلـی (بویـژه در مقیاس هـای خانگـی، کوچـک و متوسـط) فراهـم آیـد. در ایـن آیین نامـه، توجـه بـه آداب پسانـداز، اخـذ تصمیـم بهینـه در رابطـه بـا ارتقـای بهـرهوری سـرمایه های مالـی و فیزیکـی موجـود و همچنیـن مسـئولیتپذیری در انجـام فعالیت های کسـب وکاری،بـه طـور خـاص، مـورد توجـه اسـت. همچنیـن از آنجـا کـه بـر اسـاس مبانـی نظـری، پیشـرفت و توسـعه، بـه منزلـه تجلـی تغییـر مسـتمر و مبتنـی بـر تلاش جمعـی انسـانها بـا هـدف بهبـود مسـتمر وضعیـت اقتصـادی، اجتماعـی و زیسـت محیطـی اسـت؛ در نظـام طراحـی شـده،بـر جوامـع روسـتایی و محلـی بـه عنـوان عناصـر یـک شـبکه کسـب و کاری گسـترده در سـطح شهرسـتان، تمرکـز می شـود. بدیـن ترتیـب، توانمندسـازی و جلـب مشـارکت جوامـع محلـی بویـژه روسـتاییان در فعالیت هـای جمعی درآمـدزا، هم بـر فرایند فقرزدایـی و هـم بـر پشـتیبانی از فعالیتهـای صنعتـی شـهری مؤثـر خواهـد بـود. عـلاوه بـر آن، توجـه بـه رشـد و توسـعه روسـتاها، خـود، راهبـرد و سیاسـتی بـرای سـاماندهی و مدیریـت شهرنشـینی و مسـائل معطوف بـه آن اسـت. زیـرا از یک طرف محصـولات و خدمـات روسـتایی، تکمیـل کننـده زنجیـره صنعتـی و اقتصاد شـهری بـوده و از طـرف دیگـر، ارتقای سـطح رفاه در روسـتاها ضمـن کمـک بـه ایجـاد ثبـات سیاسـی، از گسـترش نابسـامانی ها و آسـیب های اجتماعـی، مهاجـرت بـه شـهرها، شــکلگیری حاشیه نشــینی و … جلوگیــری می نمایــد.آیین نامـه سـرمایه گذاری مردمـی و اشـتغال نیـروی انسـانی (آسـمان) در تاریـخ ۱۳۹۶/۰۷/۳۰در ۲۶مـاده و ۲۰تبصـره بـه تصویـب هیـأت مدیـره بنیـاد برکت رسـیده اسـت. شـایان ذکـر اسـت پیـش از تدویـن، تصویـب و اجـرای فراگیـر ایـن نظـام، اصـول و اقدامـات اساسـی آن به صـورت محدود و آزمایشـی و بـا هـدف رفـع چالش هـای احتمالـی، در قالـب طرحـی بـا عنـوان «توسـعه کسـب و کار و اشـتغال در شهرسـتان نهبنـدان» در برنامـه اجرایـی بنیـاد برکت قـرار گرفته اسـت.

محمود عسکری آزاد
رئیس هیأتمدیره و
رئیس کمیته تحقیق و توسعه بنیاد برکت

 

  +کارآفرینی و ایجاد کسب و کار های کوچک و متوسط 

کارآفرینی و ایجاد کسب و کار های کوچک و متوسط به عنوان موتور محرکه توسعه اقتصادی و اجتماعی، نقش اساسی در فرآیند توسعه جوامع دارند. از آنجا که نمی توان اثر بنگاه های کوچک و متوسط را در رشد اقتصادی کشور ها نادیده گرفت، برای پیشرو بودن در این امر، کشور ها اقدام به سیاست گذاری و برنامه ریزی های بلند مدت کرده و مشوق ها و شرایطی را به وجود می آورند تا از پتانسیل سازنده ی کسب و کار های کوچک و متوسط برای رسیدن به رشدی پایدار استفاده کنند.
مشاغل خانگی طیف وسیعی از مشاغل سنتی تا نوظهور را در بر می گیرد و راه اندازی یک کسب و کار خانگی علاوه بر مهارت خاص هر شغل نیازمند برخورداری از مجموعه ای از مهارت های اساسی و پایه ای هم چون مدیریت منابع ، مدیریت زمان ، سازماندهی ، مدیریت فردی و مهمتر از همه مهارت های بازاریابی می باشد و فراهم آوردن پیش شرط های اطلاعاتی ، مهارتی  و تجربه عملی ، منجر به حصول بهره وری بیشتر و توسعه سرمایه های انسانی و اجتماعی خواهد بود.
جزیره هرمز از لحاظ وضعیت گردشگری دارای نکات برجسته­ ای است که در این زمینه می­توان به قابلیت­ های گردشگری آن از جمله دارا بودن اقلیم آسایش مناسب در فصول پاییز و زمستان، دارا بودن مناظر و چشم­اندازهای زیبای طبیعی و فرهنگی، وجود آثار تاریخی، صنایع دستی و از طرفی جزیره بودن آن اشاره کرد. اما نکته حایز اهمیت این است که این جاذبه ­های گردشگری به صورت منابع گردشگری ایفاء نقش می­نمایند و به دلیل اینکه منابع گردشگری، تسهیلات و خدماتی را برای گردشگران فراهم نمی­نماید، عملاً باعث توسعه فعالیت­های گردشگری نمی­ شوند به عبارت دیگر، در جزیره از لحاظ گردشگری منابع فراوانی وجود دارد ولی متاسفانه تعداد کمی از این منابع به جاذبه تبدیل شده­اند تا محصولات گردشگری ارایه دهند. از این­رو شناسایی­، طبقه­ بندی­ و تبدیل داده ­های این منابع به اطلاعات، اولین و مهمترین گام در طرح گردشگری جزیره است.

+بررسی نوسانات فصلی تقاضا یا گردشگران

مسافت دریایی جزیره هرمز تا بندر عباس ۱۰ مایل دریایی است که حجم بیشتر گردشگران از این مسیر دریایی به جزیره هرمز سفر می کنند. بر اساس داده های میدانی حجم ورودی گردشگری در جزیره هرمز از بهمن ماه شروع و پیک سفرها در ایام نوروز رخ می دهد. در این خصوص با توجه به شرایط اقلیمی و عدم تعریف فعالیت های گردشگری در ماه تابستان با نوسانات شدید گردشگری مواجه است. از این رو ماه های مهر تا فروردین خصوصا ماه بهمن تا فروردین بیشترین حجم ورودی گردشگر به جزیره هرمز است.
یکی از مهمترین زمینه های جلب مشارکت جامعه بومی در زمینه کسب و کارهای کوچک خانگی، بخش گردشگری است که در این خصوص زمینه های تهیه محل اقامت گردشگران، تهیه غذا برای گردشگران، حمل و نقل و جابجایی گردشگران،عرضه صنایع دستی و لباس محلی مورد توجه قرار گرفته است .
یکی از زمینه های اقتصادی در بخش گردشگری، عرصه صنایع دستی توسط جامعه میزبان است که با توجه به فصلی بودن و از طرفی عرضه آن، لازم است جنبه های بازاریابی، مدیریت فروش و … در جامعه محلی مورد توجه قرار گیرد.
یکی دیگر از زمینه های اشتغال زایی و درآمدزایی فعالیت های گردشگری، بخش اقامتی است. 
یکی از مهمترین زمینه ها در توسعه فعالیت های گردشگری، توسعه بنگاه های گردشگری توسط ساکنین بومی است که در این خصوص وضعیت آشنایی جامعه بومی با تورهای گردشگری، ایجاد هتل و اقامتگاه، تولید صنایع دستی و رستوران و غذاخوری است که در ادامه وضعیت جامعه بومی مورد بررسی قرار می­گیرد.

+ رویکردهای ایجاد گروه‌های توسعه، کسب‌وکارهای خرد و کوچک و کارآفرینی

شبکه زنجیره تامین محلی ، گروهی از کسب و کارهای مستقل در سطوح متفاوت که غالبا خانگی، کوچک و متوسط  است که در سطح جزیره هرمز پراکنده ، به گونه ای در ارتباط با یکدیگر قرار میگیرند،تا بواسطه اهداف مشترک در طراحی، تولید و ارائه محصولات و خدمات با کیفیت مناسب ،زمینه بروز هم راستایی راهبردی را فراهم آورند. کسب  و کارهای واقع در هر شبکه ، نقش خود را در راستای تکمیل شبکه و ارتقای کارکرد آن تعریف و تنظیم می نمایند.
در همین راستا  با توجه به دو عامل اساسی از جمله: ۱٫ فعالیت گردشگری جزیره، ۲٫ مدیریت مقصد خدمات گردشگری ۳٫ فعالیت ساکنان بخصوص زنان در زنجیره گردشگری و ترسیم ابعاد پنج گانه، بسترهای فعالیت بصورت حرفه ای و بازار گردشگری زنجیره تامین محلی شبکه صنایع غذایی، صنایع دستی، راهنمایان گردشگری و همچنین اقامتگاه های بومگردی  شکل گرفت که در ادامه طرح های بعدی از جمله سحاب در این زمینه تعاونی های صنایع دستی، تعاونی صنایع غذایی و تعاونی خدمات گردشگری و همچنین تعاونی خانه های بوم گردی شکل خواهد گرفت.

لازم به ذکر است جهت تشکیل گروه های توسعه اقدامات ذیل مطابق با فرمت آیین نامه داخلی صورت پذیرفت: 

  1. دعوت عمومی از اهالی جزیره هرمز؛
  2. شرح آسمان برای بخشدار و نهادهای دولتی و افراد مؤثر  و جلب حمایت آنان در آماده سازی محیط برای اجرای آسمان؛
  3. برگزاری جلسه ی توجیهی و جلب اعتماد؛
  4. تشکیل گروه و شرح اصول عضویت و اهداف و کارکرد گروه؛
  5. تعیین رئیس گروه و دبیر؛
  6. تعیین ضوابط و مقررات گروه (آیین نامه داخلی)؛
  7. تعیین چگونگی پس انداز؛
  8. آموزش طرح نویسی؛
  9. تعیین شرایط دریافت وام؛
  10. نظارت بر جریان پس انداز.